برای بررسی تغییرات بلند مدت بارش سالانه، تعداد روزهای بارانی سالانه و فصلی و شدت بارش روزانه، آمار بارش روزانه دوره 1960 تا 2001 در 38 ایستگاه در ایران تحلیل شده است. برای هر ایستگاه سری های بارش روزانه، بارش سالانه و فصلی محاسبه و با استفاده از روش دنباله ای، همگنی داده ها آزمون شد. سری های بارش سالانه در همه ایستگاه ها و بارش فصلی در اغلب ایستگاه ها همگن و فقط در پاره ای از ایستگاه های مناطق خشک فصل تابستان ناهمگن بود. برای بررسی وجود روند از آزمون من کندال و برای برآورد اندازه روند از روش خطی حداقل مربعات استفاده شد. اندازه روند بارش کل سالانه و فصلی برحسب درصدی از میانگین بارش سالانه و فصلی طی دوره مطالعه (42 سال) ارائه شده است. روند بارش کل سالانه در 10 ایستگاه و تعداد روزهای بارانی در 21 ایستگاه معنی دار (حداقل در سطح اعتماد 90%) است. اغلب ایستگاه های واقع در منطقه غرب و شمال غرب دارای روند بارش سالانه کاهشی و بیشتر ایستگاه های واقع در نواحی جنوبی و مرکزی ایران دارای روند افزایشی اند. روند بارش فصل زمستان شبیه به روند بارش سالانه است. روند بارش فصل بهار در اغلب ایستگاه ها کاهشی و فصل پاییز افزایشی است. برای شناخت دلایل این تغییرات، به بررسی بزرگ مقیاس تغییرات توده های هوا و بررسی های محلی از راه شناسه ایستگاه ها (meta data) نیاز است. در پاره ای از ایستگاه ها سیر صعودی از روند کاهشی در بارش های خفیف به سمت روند افزایشی بارش های سنگین ملاحظه می شود که با روند افزایشی قوی و اغلب معنی دار بارش کل سالانه یا فصلی مطابقت دارد. در بعضی ایستگاه ها نیز سیر نزولی از روند افزایشی در بارش های خفیف به سمت روند کاهشی در بارش های سنگین دیده می شود که با روند کاهشی قوی و غالبا معنی دار بارش کل سالانه یا فصلی هماهنگ است.

اهداف و زمینه ها: یکی از مهم ترین رخدادهای حدی، بارش های سنگین است که هرساله خسارات فراوانی را به دنبال دارد. رژیم بارش های سنگین می تواند در شناسایی اقلیم هر منطقه کمک شایانی کند. بسیاری از فعالیت های اقتصادی (به ویژه کشاورزی) بر پایه رژیم بارندگی تنظیم می شود. دگرگونی رژیم بارش افزون بر اثرات قابل توجه زیست محیطی می تواند عادات و فعالیت های اقتصادی و نیز درآمدهای حاصل از آن را متأثر سازد. شناسایی مناطق همگن بارشی مهم ترین پیش نیاز برنامه ریزی های محیطی به ویژه برنامه های مدیریت منابع و آمایش سرزمین است. هدف این پژوهش، ناحیه بندی رژیم بارش های حدی ایران در دوره 20ساله اخیر بود. روش شناسی: به منظور ناحیه بندی رژیم بارش های حدی ایران از داده های بارش روزانه 153 ایستگاه همدید (2016-1996) استفاده شد. برای اجرای روش PCA ماتریسی به ابعاد 12×153 تشکیل شد. با تحلیل مؤلفه های اصلی روی ماتریس مورد نظر، 6 مؤلفه اول انتخاب و سپس با خوشه بندی K-Mean روی ماتریس نمره استاندارد مؤلفه های انتخابی، ایستگاه های مورد مطالعه به 8 منطقه همگنی بارش های حدی گروه بندی شد. یافته ها: رژیم اول (رژیم بارش های حدی پاییزه) بالاترین نمره عاملی را در بین 6 رژیم دیگر داشت. بیشینه بارش های حدی الگوی بهاره-تابستانه (الگوی دوم) در ماهای آوریل تا جولای بود. الگوی سوم (رژیم مطلق بهاره) دارای بیشینه بارش های حدی در ماه های آوریل و می بود. الگوی چهارم مربوط به اوایل زمستان دارای بیشینه بارش های حدی در اکتبر، نوامبر، دسامبر و ژانویه بود. در الگوی پنجم، بخش بزرگی از بارش های حدی در تابستان بود. حداکثر بارش های حدی الگوی ششم که در اکثر ایران حاکمیت داشت، در زمستان (مارس) بود. نتیجه گیری: هشت رژیم بارش حدی در ایران وجود دارد که رژیم های آذربایجانی و آذربایجان شمالی در نیمه نخست سال و سایر رژیم ها در نیمه دوم سال دارای بالاترین میزان بارش های حدی هستند.

دوره­ بازگشت و احتمال رخداد بارش دو نمایه مهم در مطالعات مربوط به سیل و بارش­های فرین­ محسوب می­شوند و درک صحیح از این دو نمایه می­تواند نقش مهمی در مطالعات ریسک اقلیمی داشته باشد. این پژوهش با هدف بررسی کارایی پایگاه داده بارش همادی-وزنی چند منبعی (MSWEP[1]) و کاربست آن در تعیین دوره­های بازگشت و بررسی احتمال رخداد بارش سالانه در ایران انجام شده است. برای این منظور از روش توزیع فرین تعمیم یافته (GEV[2]) استفاده شد. برای درستی سنجی داده­های پایگاه MSWEP از چهار سنجه آماری RMSE، MBE، PBIAS و R2 در پهنه­های اقلیمی کوپن-گایگر در ایران استفاده گردید. نتایج نشان داد که این پایگاه داده در مناطق خشک و نیمه خشک کشور با درصد اریبی 40/0 و 32/0 بهترین کارایی را دارد. در مقابل، این پایگاه داده در دو پهنه پرباران (Cfa) و کوهستانی (Dsb) کمترین کارایی را خود نشان داد؛ به­طوری­که بیشینه درصد اریبی در بین پهنه­های اقلیمی کشور به ترتیب با 45/2- و 09/4- درصد در پهنه­های مذکور دیده شد. نتایج نشان داد که بیشینه مقدار بارش محتمل در دوره­های 1 تا 15 ساله در سواحل شمالی و بیشینه شدت آن در سواحل جنوبی ایران اتفاق می­افتد. احتمال رخداد بارش در ایران بین 03/2 تا 02/32 درصد در نوسان است. کاهش عرض جغرافیایی از شمال به جنوب و کاهش ارتفاعات از غرب به شرق با کاهش احتمال رخداد بارش روزانه در ایران در ارتباط هستند. بیشینه عدم قطعیت در احتمال رخداد بارش روزانه در مناطق کوهستانی ایران مشاهده شد. [1] Multi-Source Weighted-Ensemble Precipitation (MSWEP)[2] Generalized Extreme Value (GEV)

در این بررسی از داده های بارش سالانه 38 ایستگاه در ایران طی دوره 1960 تا 2001 برای بررسی توزیع مکانی روند های بارش در کشور استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که در طی این دوره، بارش سالانه در منطقه غرب و شمال غرب دارای روند منفی و در مناطق مرکزی و جنوبی دارای روند مثبت بوده است. در این بررسی برای آزمون معنی دار بودن تفاوت توزیع مکانی علامت های روند از آزمون ناپارامتری کرامر-فن میزس استفاده شده است. به این ترتیب که برای مقایسه هر جفت علامت روند بارش کل سالانه (+ در مقابل -، + در مقابل 0، - در مقابل 0) سنجه آزمون کرامر-فن میزس در امتداد هر گرادیان معین یک بعدی (میانگین بارش سالانه و ارتفاع ایستگاه ها) و دو بعدی (جغرافیایی و توپوگرافی)، محاسبه شد. نتایج روشن ساخت که در امتداد گرادیان میانگین بارش سالانه، ایستگاه های دارای روند مثبت در مقایسه با ایستگاه های دارای روند منفی توزیع مکانی متفاوتی نشان می دهند که در سطح 99% معنی دار است. ایستگاه های دارای روند مثبت و ایستگاه های دارای روند صفر، و همچنین ایستگاه های دارای روند منفی و ایستگاه های دارای روند صفر در امتداد این گرادیان با یکدیگر هم پوشانی دارند. برای تعیین این تفاوت ها در توزیع مکانی، از توزیع روند ها و نقشه میانگین بارش سالانه استفاده شده است. در امتداد گرادیان شرقی-غربی، روند + در مقابل – در سطح 95% و در امتداد گرادیان شمالی-جنوبی، روند-در مقابل 0 در سطح 90% معنی دار است، که نشان دهنده نبود توزیع تصادفی این روندها است. این بررسی همچنین روشن ساخت که در راستای سایر گرادیان ها (ارتفاع و توپوگرافی) تفاوت علامت های روند معنی دار نیست، به عبارت دیگر، روندها به صورت تصادفی توزیع شده اند.

در مطالعه حاضر، همبستگی، میزان و روند تغییرات عناصر دما و بارش ایستگاه شیراز طی دوره آماری 2005- 1951 در مقاطع سالانه و فصلی با استفاده از روشهای رگرسیون سری های زمانی، شاخص استاندارد زی اسکور و روش میانگینهای متحرک، آزمونهای استقلال و همگنی، بتا(b) و مان ـ کندال بررسی شده است. بررسی عنصر دما نشان می دهد که متوسط دمای سالانه دارای روند افزایشی به میزان 9/1 درجه سانتیگراد در طی دوره مورد مطالعه است و این افزایش تقریبا در هر چهار فصل نیز قابل مشاهده است، اما متوسط بارش سالانه برعکس متوسط دمای سالانه در کل یک روند کاهشی از خود نشان می دهد و از نظر فصول سال نیز این روند کاهشی به غیر از فصل زمستان در سایر فصول مشاهده می شود. با توجه به ضریب همبستگی رتبه ای مان ـ کندال روند مشخصی در آماره بارش سالانه ایستگاه همدید شیراز یافت نشد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

با توجه به وضعیت جوی مناطق کوهستانی و ناهموار این مناطق، احداث ایستگاه های هواشناسی برای رصد متغیرهای جوی دشوار است و ازلحاظ اقتصادی هم مقرون به صرفه نیست. با توجه به محدود بودن تعداد ایستگاه های همدیدی که متغیرهای جوی محاسبه شده در آنها به صورت نقطه ای قابل اعتماد است، نیاز به ابزاری است تا مناطق مختلف را پوشش دهند. بارش سنگین یکی از مخاطرات شایع در منطقه شمال غرب ایران محسوب می شود و مسبب پدیده ویرانگر سیل نیز به شمار می رود. این مطالعه با هدف ارزیابی محصولات بارش ماهواره درزمینه شناسایی بارش سنگین در منطقه شمال غرب ایران در دوره آماری 2000 تا 2019 انجام شد. در پژوهش حاضر از 23 ایستگاه همدیدی منتخب واقع در 5 استان از شمال غرب ایران استفاده شده است. برای این منظور، دقت سه محصول ماهواره های GPM-IMERG،TRMM  و AQUA-AIRS به صورت مقایسه بارش های برآورد شده ماهواره ای با ایستگاه های زمینی با استفاده از نمودار تیلور انجام گرفت. نتایج نشان داد که به طورکلی داده های بارش دو ماهواره GPM-IMERG و AQUA-AIRS در مقیاس زمانی روزانه تخمین مطلوبی از بارش سنگین در منطقه مطالعه را داشته اند. بر اساس نتایج به دست آمده محصول GPM-IMERG نسبت به دو محصول دیگر عملکرد بهتری داشته است و محصول TRMM خطای بیشتری را نشان داد. در همه محصولات با حرکت به سمت شرق منطقه پژوهش، خطا افزایش یافته است و کمترین خطا مربوط به غرب منطقه مطالعه (استان آذربایجان غربی) بوده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

در این مقاله بارش سنگین دوره 7 تا 14 مارس 2005 (16 تا 24 اسفند 1385) غرب کشور به عنوان نمونه مورد مطالعه قرار گرفته است. به منظور تحلیل سینوپتیکی بارش مذکور از نقشه های روزانه سطح زمین و سطوح 850 و 500 هکتوپاسکال استفاده شده است. تحلیل این نقشه ها از 48 ساعت قبل از وقوع بارش تا روز قطع کامل بارش انجام شده است. عناصر آب و هوایی مورد مطالعه در این تحلیل شامل: آمار روزانه بارندگی و رطوبت ایستگاههای منتخب در غرب کشور می باشد. نتایج نشان می دهند که سیستم کم فشار دریای مدیترانه و زبانه کم فشار سودانی باعث بارندگی های این دوره شده که دریای مدیترانه، دریای سیاه و دریای سرخ در تقویت این سیستم ها در سطح زمین نقش داشته اند. در روز شروع بارش در سطح زمین سیستم کم فشار مدیترانه ایی از سمت شمال غرب و زبانه کم فشار سودانی از طرف جنوب غرب به کشور نزدیک شده اند و در روز اوج بارش ادغام این دو سیستم باعث بارش سنگین در منطقه شده است. و با خروج این سیستم ها از غرب کشور و استقرار سیستم پرفشار سیبری شرایط پایداری از روز 13 در منطقه حاکم شده است. در سطوح بالا نیز در روز شروع بارندگی محور ناوه در امتداد ترکیه، عراق و خلیج فارس و در غرب مرزهای منطقه، واقع شده است. با جابجایی موج کوتاه و تغییر موقعیت محور آن بطرف شرق و نزدیکتر شدن آن به منطقه، کم فشار مدیترانه در سطح زمین به طور همزمان پیشروی کرده است. در این حالت، تمام منطقه غرب کشور، در زیر شرق محور ناوه موج کوتاه قرار گرفته و باعث تشدید ناپایداری و صعود هوای مرطوب می شود. با جابجایی و حرکت موج کوتاه به طرف شرق و تغییر مکان محور ناوه، منطقه غرب در پشت محور ناوه قرار گرفته و به تبع آن موقعیت کم فشار زمینی نیز تغییر کرده و در نتیجه از شدت ناپایداری موج کوتاه و به تبع آن بارندگی، کاهش می یابد.